Hinamatsuri là gì?

Hinamatsuri là một trong Ngũ tiết lễ của Nhật Bản

Hinamatsuri (ひな祭り) diễn ra vào ngày 3 tháng 3 hằng năm, còn gọi là Tết hoa đào (桃の節句). Đây là một trong năm tiết lễ truyền thống của Nhật Bản, gọi chung là Ngũ tiết lễ (五節句 – Gosekku).

Ngũ tiết lễ có nguồn gốc từ Trung Quốc và chịu ảnh hưởng của tư tưởng âm dương, trong đó các con số lẻ được xem là mang lại may mắn. Vì vậy, các ngày lễ đều rơi vào những ngày có số lẻ trùng nhau.

Ngũ tiết lễ gồm:

7/1 – Nhân nhật (人日の節句)

Món truyền thống: cháo bảy loại rau (七草粥)

3/3 – Thượng Tỵ (上巳の節句)

Tên gọi quen thuộc: Hinamatsuri (Tết hoa đào)

5/5 – Đoan Ngọ (端午の節句)

Ngày Thiếu nhi (菖蒲の節句)

7/7 – Thất Tịch (七夕の節句)

Lễ Tanabata

9/9 – Trùng Dương (重陽の節句)

Uống rượu hoa cúc (菊酒)

Ban đầu, ngày 1/1 từng được xem là Nhân nhật, nhưng do trùng với Tết nên được chuyển sang ngày 7/1. Vì thế, cả năm tiết lễ đều là những ngày có số lẻ trùng nhau.

Ngũ tiết lễ được xem là các mốc chuyển mùa quan trọng trong năm, nơi gia đình cùng thưởng thức các món ăn theo mùa và duy trì truyền thống văn hóa.

Vì sao Hinamatsuri được tổ chức?

Hinamatsuri là ngày cầu chúc cho bé gái khỏe mạnh, bình an và có cuộc sống hạnh phúc trong tương lai.

Nguồn gốc của lễ hội bắt đầu từ Trung Quốc với nghi lễ Thượng Tỵ (上巳節) nhằm xua đuổi tà khí và thanh tẩy cơ thể. Khi du nhập vào Nhật Bản, phong tục này kết hợp với hai truyền thống:

Nghi lễ thả búp bê (人形流し)

Người ta tin rằng có thể chuyển vận rủi và ô uế vào búp bê giấy (身代わり人形), sau đó thả trôi xuống sông để xua đuổi tà khí. Ngày nay phong tục này vẫn tồn tại dưới tên gọi Nagashi-bina (流し雛).

Trò chơi búp bê thời Heian (ひいな遊び)

Các bé gái quý tộc thời Heian thường chơi búp bê như trò “đóng vai gia đình”.

Tập tục này dần hòa quyện với nghi lễ xua tà và phát triển thành Hinamatsuri thời Edo. Đến đầu thời Edo, ngày 3/3 chính thức được xác định là Tết hoa đào (桃の節句) và trở thành lễ hội dành riêng cho bé gái.

Năm 2026 nên trưng bày búp bê Hina từ khi nào?

Theo truyền thống, búp bê Hina (お雛様) được trưng bày vào tiết khí Vũ Thủy (雨水 – Usui). Năm 2026, tiết Vũ Thủy bắt đầu từ ngày 19/2/2026 và kéo dài đến khoảng 4/3/2026.

Vì sao lại là tiết Vũ Thủy?

Trong quá khứ, Hinamatsuri bắt nguồn từ nghi lễ thả búp bê xuống sông để xua đuổi tà khí (流し雛 – Nagashi-bina).

Vì lễ hội có liên quan sâu sắc đến yếu tố “nước”, nên người ta tin rằng trưng bày búp bê vào tiết Vũ Thủy – thời điểm tuyết tan, nước bắt đầu chảy – sẽ mang lại may mắn.

Tiết Vũ Thủy thường rơi vào khoảng 19/2 – 4/3 hàng năm.

Ngoài ra có thể trưng bày từ Lập Xuân không?

Một số vùng bắt đầu trưng bày từ tiết Lập Xuân (立春).

Năm 2026:

Lập Xuân: 4/2 – 18/2
Vũ Thủy: 19/2 – 4/3

Cả hai cách đều không sai. Tuy nhiên, vì Lập Xuân trùng với nhiều nghi lễ đầu năm (Tết, Kagami-biraki…), nên truyền thống trưng bày từ Vũ Thủy được xem là phổ biến và hợp lý hơn.

Khi nào nên cất búp bê Hina?

Ngày lý tưởng nhất: 4/3/2026 (ngày sau Hinamatsuri). Nhiều địa phương cho rằng nên cất trong vòng 7 ngày sau lễ.

Vì sao phải cất sớm?

Có câu truyền miệng: “Cất búp bê muộn thì con gái sẽ kết hôn muộn.”

Lý do gồm:

Kết thúc tiết Vũ Thủy: Năm 2026 tiết này kết thúc ngày 4/3.
Quan niệm xưa về “nữ công gia chánh”: Ngày xưa, phụ nữ được coi trọng nếu nhanh nhẹn, tháo vát trong việc nhà. Việc cất búp bê sớm tượng trưng cho sự gọn gàng và đảm đang.

Dù ngày nay quan điểm đã thay đổi, phong tục này vẫn được duy trì như một nét văn hóa truyền thống.

Cách bày trí búp bê Hina chuẩn truyền thống

Bộ búp bê đầy đủ gồm 7 tầng, tượng trưng cho nghi lễ cưới hoàng gia.

Tầng 1: Thiên Hoàng và Hoàng Hậu (男雛・女雛)

Hai nhân vật chính của lễ hội.

Nam: đội mũ, cầm trượng (笏)
Nữ: cầm quạt

Vị trí sắp xếp:

Một số vùng Kansai:

Bên trái: Nam
Bên phải: Nữ

Một số vùng Kanto:

Bên phải: Nam
Bên trái: Nữ

Cả hai cách đều đúng, tùy theo truyền thống địa phương.

Tầng 2: Ba cung nữ (三人官女)

Sắp xếp từ phải sang trái:

Người cầm bình rượu dài
Người cầm khay
Người cầm bình rượu nhỏ

Họ tượng trưng cho những người hầu cận thân cận nhất của hoàng hậu.

Tầng 3: Nhạc công (五楽人 hoặc 五人囃子)

Có sự khác biệt giữa Kansai và Kanto:

Kansai: Ngũ nhạc nhân (雅楽 – nhạc cung đình)

Trống nhỏ
Kèn shō
Trống lửa lớn
Sáo dọc
Sáo ngang

Kanto: Ngũ nhạc Noh (能楽)

Người hát (謡)
Sáo
Trống nhỏ
Trống vai
Trống lớn

Tầng 4: Tả đại thần – Hữu đại thần (随身)

Hai vị quan bảo vệ:

Bên phải (cao cấp hơn): Tả đại thần – hình ảnh lớn tuổi
Bên trái: Hữu đại thần – hình ảnh trẻ hơn

Tầng 5: Ba người hầu (三人上戸)

Ba người với ba biểu cảm:

Khóc
Cười
Giận

Hai bên thường đặt cây Hoa anh đào (桜) và Cây quýt (橘) – biểu tượng hoàng cung Kyoto.

Tầng 6: Đồ cưới (雛道具)

Bao gồm:

Tủ
Hòm
Gương
Hộp kim chỉ
Lò than
Bộ trà

Tượng trưng cho của hồi môn khi kết hôn.

Tầng 7: Xe hoàng gia (御所車)

Không có quy định quá nghiêm ngặt về cách sắp xếp tầng này. Tuy nhiên, theo thông lệ:

Khi nhìn từ phía trước, Gosho-guruma thường đặt ở bên phải.
Trong nhiều bộ trưng bày, xe ngự có thể được thể hiện dưới dạng xe bò (牛車 – gissha) – phương tiện phổ biến của quý tộc thời Heian.

Món ăn truyền thống trong Hinamatsuri là gì?

Hinamatsuri (Lễ hội bé gái 3/3) không chỉ là dịp trưng bày búp bê Hina mà còn là ngày thưởng thức những món ăn mang ý nghĩa cầu may, xua đuổi tà khí và chúc phúc cho bé gái.

Các món ăn trong ngày này thường có màu sắc rực rỡ, tượng trưng cho mùa xuân và sự khởi đầu mới. Gia đình sẽ dâng bánh lên bàn thờ búp bê và cùng nhau thưởng thức các món truyền thống để cầu chúc con gái có một cuộc đời hạnh phúc.

Hina-arare (ひなあられ)

Đây là loại bánh gạo nhỏ có bốn màu: hồng nhạt, xanh, vàng và trắng. Trước kia, có gia đình làm từ bánh hishi-mochi phơi khô rồi chiên lên.

Bốn màu tượng trưng cho bốn mùa trong năm, mang ý nghĩa:

“Mong con gái được hạnh phúc suốt xuân – hạ – thu – đông.”

Hishi-mochi (菱餅)

Là loại bánh mochi ba màu xếp chồng hình thoi, bắt đầu phổ biến từ thời Minh Trị.

Ý nghĩa màu sắc:

Xanh: Mầm non của đất, sự sinh sôi
Trắng: Tuyết tinh khiết
Hồng nhạt: Hoa đào

Ba màu thể hiện hình ảnh: Dưới lớp tuyết trắng, mầm xanh nhú lên và hoa đào nở rộ, tượng trưng cho sự trưởng thành của bé gái.

Chirashi-zushi (ちらし寿司)

Món sushi trộn thường xuất hiện trong những ngày vui từ thời Heian. Người ta tin rằng nó bắt nguồn từ “narezushi” – món cơm nhồi cá trong các dịp trọng đại.

Ý nghĩa nguyên liệu thường dùng:

Củ sen: Nhìn xa trông rộng
Đậu: Chăm chỉ, siêng năng
Tôm: Trường thọ

Ngoài ra, màu xanh của rau cải xuân và màu vàng của trứng sợi tượng trưng cho mùa xuân và sự sinh sôi.

Canh nghêu (はまぐりのお吸い物)

Canh nghêu là biểu tượng của hôn nhân hòa hợp.

Hai vỏ nghêu chỉ khớp với nhau đúng một cặp, tượng trưng cho:

“Mong con gái gặp được người bạn đời phù hợp.”

Rượu trắng (白酒)

Từ thời Edo, phụ nữ trưởng thành thường uống rượu trắng trong Hinamatsuri. Loại rượu này còn gọi là rượu hoa đào (桃花酒), mang ý nghĩa trường thọ và may mắn. Tuy nhiên vì có cồn, trẻ em thường uống amazake (rượu gạo ngọt không cồn) thay thế.

Mochi ngải cứu & Sakura mochi

Mochi ngải cứu

Có nguồn gốc từ “bánh mẹ con” của Trung Quốc, sau này chuyển thành mochi ngải cứu tại Nhật. Ngải cứu được tin là có tác dụng xua đuổi tà khí.

Sakura mochi

Thực tế không có nguồn gốc trực tiếp từ Hinamatsuri, nhưng vì trùng với mùa hoa đào nên dần trở thành món phổ biến trong dịp này.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn nắm rõ lịch Hinamatsuri 2026, cách trang trí búp bê Hina chuẩn truyền thống và thực đơn đặc trưng trong ngày lễ bé gái. Nếu bạn đang chuẩn bị đón Hinamatsuri năm nay, hãy bắt đầu lên kế hoạch từ sớm để có một ngày 3/3 thật trọn vẹn và ý nghĩa.