Nguồn gốc và ý nghĩa của Hatsumode

Hatsumode (初詣) – đi lễ đầu năm ở Nhật – bắt nguồn từ một phong tục cổ xưa gọi là Toshigomori (年籠り). Ngày xưa, người Nhật tin rằng từ đêm Giao thừa đến sáng mùng 1 Tết, họ sẽ ở lại đền chùa để đón Toshigami-sama (年神様) – vị thần mang lại may mắn và phúc lành cho năm mới.

Về sau, phong tục này được chia thành:

• Joyamoude (除夜詣): đi lễ đêm Giao thừa
• Ganjitsumoude (元日詣): đi lễ sáng mùng 1

Đến thời Edo, việc đi lễ đầu năm dần phổ biến trong tầng lớp bình dân và trở thành phong tục truyền thống như ngày nay.

Theo lịch âm trước kia, đêm Trăng non gần với tiết Lập Xuân được xem là thời khắc thiêng liêng nhất trong năm. Người dân tin rằng khi mặt trời mọc vào ngày đầu năm, thần linh đang ngự tại đền chùa, và việc đến gặp thần vào thời điểm này chính là hình thức Hatsumode nguyên thủy.

Ngoài ra, việc đi lễ từ đêm 31/12 kéo dài sang rạng sáng 1/1 được gọi là Ninenmairi (二年参り) – hiện vẫn rất phổ biến.

Nên đi Hatsumode vào thời điểm nào?

Hatsumode là lần đầu tiên trong năm bạn đến đền hoặc chùa để:

• Cảm tạ năm cũ
• Cầu mong bình an, may mắn cho năm mới

Không có quy định bắt buộc về ngày giờ, nhưng theo quan niệm truyền thống, đi càng sớm càng tốt.

Các mốc thời gian phổ biến:

• Ganjitsu (元日): Sáng mùng 1 Tết, từ lúc mặt trời mọc đến khoảng 3 tiếng sau
• Sanganichi (三が日): Ba ngày đầu năm (1–3/1), thời gian linh thiêng khi thần may mắn ghé thăm
• Matsunouchi (松の内): Từ 1/1 đến 7/1 (Kanto) hoặc 15/1 (Kansai) – thời gian còn trang trí Kadomatsu để đón thần
• Trong tháng 1: Nếu muốn tránh đông đúc, có thể đi lễ trong tháng 1 hoặc trước tiết Lập Xuân (Setsubun)

Cách参拝 (tham bái) đúng tại đền và chùa

Tại đền Thần đạo (神社)

1. Cổng Torii & lối đi

• Cúi chào nhẹ trước khi qua Torii
• Đi lệch sang hai bên, tránh đi giữa lối
• Rửa tay, súc miệng tại temizuya (手水舎)

2. Trước điện thờ

• Cúi chào, bỏ tiền công đức
• Nếu có chuông, rung chuông trước khi khấn

3. Nghi thức chuẩn

• Cúi chào 2 lần
• Vỗ tay 2 lần (Kashiwade)
• Chắp tay cầu nguyện
• Cúi chào 1 lần kết thúc

Gọi là nghi thức “2 lễ – 2 vỗ tay – 1 lễ”

Tại chùa Phật giáo (お寺)

1. Cổng chùa & lối đi

• Cúi chào khi vào, không giẫm lên ngưỡng cửa
• Rửa tay tại temizuya
• Nếu có lư hương (常香炉), dùng khói xoa nhẹ lên người để thanh tịnh

2. Trước chính điện

• Cúi chào, bỏ tiền công đức
• Rung chuông nếu có

3. Nghi thức

• Cúi chào 1 lần
• Chắp tay cầu nguyện (không vỗ tay)
• Cúi chào 1 lần kết thúc

Cách rửa tay tại temizuya (手水舎)

1. Tay phải múc nước rửa tay trái
2. Đổi tay, rửa tay phải
3. Múc nước vào tay trái để súc miệng
4. Rửa lại tay trái
5. Dựng gáo để nước chảy làm sạch cán, đặt lại vị trí cũ

Nên chọn đền hay chùa nào để đi Hatsumode?

Việc chọn nơi đi lễ hoàn toàn tùy niềm tin cá nhân, nhưng nếu phân vân, bạn có thể tham khảo:

• Đền/chùa địa phương (氏神様・菩提寺): gắn với nơi sinh sống hoặc dòng họ
• Đền/chùa theo hướng tốt (恵方参り): đi theo hướng may mắn của năm

Theo mong cầu:

• Cầu học hành – thi cử
• Cầu tình duyên
• Cầu công việc – kinh doanh

Người đang trong thời gian tang (忌中) thường tránh đi đền Thần đạo, nhưng vẫn có thể đi chùa vì Phật giáo không xem cái chết là ô uế.

Với những kiến thức cơ bản về nguồn gốc, thời điểm, nghi thức và cách lựa chọn nơi để đi lễ, hy vọng bạn sẽ có một trải nghiệm Hatsumode trọn vẹn hơn, đặc biệt nếu đây là lần đầu đón năm mới tại Nhật Bản. GoEMON chúc bạn và gia đình một năm mới an khang, nhiều may mắn và thật nhiều khởi đầu tốt đẹp tại xứ sở hoa anh đào.